Ticarethane Elektrik Projesi

Ticarethane elektrik projesi, mağaza, market, ofis, büro, restoran, kafe, kuaför, muayenehane ve küçük atölye gibi ticari amaçla kullanılan bağımsız bölümlerin elektrik tesisatını yönetmeliklere göre hesaplayan ve çizen proje dosyasıdır. Bu yerler dağıtım şirketinin abone grupları içinde ticarethane grubunda yer alır ve tüketim bu grubun tarifesiyle faturalandırılır. Proje, işyerinin sayacından başlayarak ana tabloyu, tali tabloları, aydınlatma ve priz linyelerini, makine beslemelerini ve zayıf akım tesisatını kapsar; işyeri bir binanın zemin katındaki dükkân ise binanın sayaç panosundan işyeri tablosuna uzanan besleme hattı da gösterilir.

Ticari mekânlarda yük profili konutlardan belirgin biçimde farklıdır: çalışma saatleri uzundur, aydınlatma yoğundur ve iklimlendirme, soğutma, mutfak ekipmanı ile elektrik motorlu makineler gün boyu birlikte çalışır. Müşterilerin bulunduğu alanlarda kaçış yollarının aydınlatılması ve yangının erken algılanması da önem kazanır. Bu nedenle proje üç fazlı besleme, faz dengesi, motor koruması, acil aydınlatma ve yangın algılama gibi konut projelerinde daha az yer tutan başlıkları da içerir. Dosya aynı zamanda işyeri açma, abonelik ve güç artışı gibi idari işlemlerde tesisatın teknik durumunu gösteren belgedir.

Ticarethane Projesinin Tanımı ve Kapsamı

Ticarethane projesi, işyerinin faaliyetine göre belirlenen yüklerin güvenli biçimde beslenmesini sağlayacak tesisat düzenini tanımlar. Dosya genellikle hesap raporu, kat planı üzerinde kuvvetli akım ve zayıf akım tesisatı, ana ve tali tablo şemaları, besleme hattı ayrıntısı, topraklama planı ve sembol listesinden oluşur. Bağımsız bir ticari yapıda şebeke bağlantısı ve sayaç yeri de projenin konusudur. Projeyi Elektrik Mühendisleri Odasına kayıtlı ve proje yetkisi bulunan elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri hazırlar; dosyanın ölçeği küçük bir bürodan çok katlı bir alışveriş yapısına kadar geniş bir aralıkta değişir.

Faaliyet türü tasarımın ağırlık merkezini belirler. Mağazalarda vitrin ve raf aydınlatması, ofislerde bilgisayar ve sunucu prizleri, restoranlarda endüstriyel mutfak ekipmanı, davlumbaz fanları ve soğuk oda, atölyelerde ise tezgâh makineleri ve kompresörler öne çıkar. Bilgisayar ve veri cihazlarını besleyen prizler genel prizlerden ayrı linyelerle, gerektiğinde kesintisiz güç kaynağı üzerinden beslenir. Zayıf akım bölümünde yapısal kablolama, veri ve telefon prizleri, güvenlik kamerası, hırsız alarm, ses ve anons sistemi ile kartlı geçiş gibi unsurlar yer alır; bu sistemlerin enerji beslemeleri kuvvetli akım tablosunda ayrı ve etiketli devrelerden sağlanır.

Ticarethane Projesinin Gerektiği Durumlar ve Mevzuat

Proje; yeni bir ticari yapının ruhsat sürecinde, işyerinin ilk elektrik aboneliğinde, güç artışında ve bir konutun büro, muayenehane ya da mağazaya dönüştürülmesi gibi kullanım değişikliklerinde gerekir. Dükkân birleştirme veya bölme ile faaliyet türünün değişmesi de çoğu zaman projenin güncellenmesini gerektirir; örneğin bir giyim mağazasının restorana dönüşmesi yük profilini tümüyle değiştirir. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusunda belediye, faaliyetin niteliğine göre elektrik tesisatının uygunluğunu gösteren belgeler isteyebilir. Mevcut tesisatın yeni faaliyete yetip yetmediği ancak güncel bir yük hesabıyla belirlenebildiğinden, işyeri değişikliklerinde proje bu hesabın da dayanağıdır.

Ticari bağımsız bölümlerin iç tesisatı Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğine tabidir; projenin biçimi ve onay usulü Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ile belirlenir. Topraklama tasarımında Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, tesisat ayrıntılarında TS HD 60364 serisi standartlar esas alınır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ticari kullanımda ayrı önem taşır; acil aydınlatma, yönlendirme işaretleri ve yangın algılama ihtiyacı yapının kullanım sınıfına, alanına ve kişi yüküne göre bu yönetmelikten belirlenir. İşyeri açma süreci İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yürür; çalışanların bulunduğu yerlerde tesisatın periyodik kontrolü İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındadır.

Ticarethane Tesisatının Tasarımı ve Hesapları

Yük hesabında aydınlatma, priz, iklimlendirme, mutfak, soğutma ve makine yükleri ayrı gruplar hâlinde toplanır ve her gruba kullanım biçimine uygun eş zamanlılık katsayısı uygulanır. Ticari yerlerde iklimlendirme ve aydınlatma gün boyunca birlikte çalıştığından eş zamanlılık çoğunlukla konutlardan yüksek alınır. Bulunan güç, talep edilecek bağlantı gücünü ve ana koruma elemanını belirler; düşük tutulursa ana şalter sık açar, gereğinden yüksek tutulursa bağlantı ve besleme maliyeti artar. Üç fazlı beslemede tek fazlı yüklerin fazlara dengeli dağıtılması, nötr iletkeninin aşırı yüklenmesini ve fazlar arasındaki gerilim farkını önler.

Atölyelerdeki tezgâhlar, kompresörler, havalandırma fanları ve soğutma kompresörleri motorlu yüklerdir. Motorlar yol alırken anma akımının birkaç katı akım çektiğinden kesit ve koruma seçimi bu ani akım dikkate alınarak yapılır. Motor devrelerinde aşırı yüke karşı termik, kısa devreye karşı manyetik koruma sağlayan motor koruma şalterleri, üç fazlı motorlarda faz kaybına karşı faz koruma rölesi kullanılır. Kesit, akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümüne göre seçilir; asma tavanda ve kablo tavalarında gruplanan kablolar için düzeltme katsayıları uygulanır, büyük mekânlarda tali tablolar yük merkezlerine yakın konumlandırılır.

Müşterilerin ve çalışanların dokunabileceği priz devreleri ile ıslak zeminli mutfak ve yıkama alanları 30 mA eşikli kaçak akım koruma cihazlarıyla korunur; frekans konvertörü içeren cihazlarda rölenin tipi yükün akım biçimine göre seçilir. Tablo gövdeleri, metal tezgâhlar ve kablo tavaları koruma iletkeniyle topraklama sistemine bağlanır. Acil aydınlatma armatürleri ve yönlendirme işaretleri bataryalı armatürlerle ya da merkezi bataryalı bir sistemle beslenir; yangın algılama gereken yerlerde dedektörler, ihbar butonları, siren ve panel projede işaretlenir. Belirli güç sınırını aşan aboneliklerde reaktif enerji ölçüldüğünden kompanzasyon ihtiyacı da değerlendirilir.

Ticarethane Projesinde Onay, Abonelik ve Maliyet Unsurları

Denizli’de bir ticarethane elektrik projesi, yeni yapılarda yapı ruhsatı sürecinde ilgili ilçe belediyesine sunulan uygulama projeleri arasında yer alır; mevcut yapılarda ise abonelik, güç artışı veya kullanım değişikliği başvurusunun ekidir. Projenin hangi kurumca onaylanacağı, işyerinin kurulu gücüne ve yapının niteliğine göre Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği hükümleriyle belirlenir. Uygulamada projenin Elektrik Mühendisleri Odasının mesleki denetiminden geçirilmesi istenebilir. Mevcut işyerlerinde süreç yerinde inceleme ve rölöve ile başlar; ardından faaliyete göre yük listesi oluşturulur, hesaplar yapılır ve proje çizilir. İnceleme sırasında istenen düzeltmeler projeye işlenerek dosya yeniden sunulur.

Şebeke bağlantısı ve sayaç işlemleri ADM Elektrik Dağıtım A.Ş. (ADM EDAŞ) ile yürütülür. Dağıtım şirketi bağlantı görüşünde bağlantı noktasını ve gücü bildirir; tesisat projeye uygun kurulduktan sonra sayaç takılır ve görevli tedarik şirketiyle ticarethane grubunda perakende satış sözleşmesi yapılır. Başvuruda genellikle tapu veya kira sözleşmesi, başvuru sahibinin kimlik ya da şirket belgeleri, vergi levhası ve onaylı proje istenir; yeni yapılarda yapı kullanma izin belgesi, mevcut yapılarda önceki aboneliğe ait bilgiler eklenir. Kiracı ile mülk sahibinin farklı olduğu durumlarda ek belgeler de istenebilir; belge listesi kurumların güncel uygulamasına göre değişir.

Maliyeti belirleyen başlıca unsurlar işyerinin alanı, kat sayısı, kurulu güç, tali tablo sayısı ve motorlu yüklerin çokluğudur. Acil aydınlatma, yangın algılama, yapısal kablolama ve güvenlik kamerası gibi unsurlar eklendikçe pafta ve hesap sayısı artar; kompanzasyon hesabı veya orta gerilim bağlantısı gerektiren işletmelerde kapsam ayrıca genişler. Mevcut işyerlerinde rölöve, eski projenin bulunup bulunmaması ve tesisatın yönetmeliğe uyarlanması için gereken düzenlemeler iş miktarını etkiler. Mesleki denetim bedeli, belediye harçları ve dağıtım şirketine ödenen bağlantı ile güvence bedelleri mühendislik hizmetinden ayrı değerlendirilir. Uygulama sonrası topraklama ve yalıtım ölçümleri de ayrı birer iş kalemidir.