Şantiye Elektrik Projesi

Şantiye elektrik projesi, bir yapının inşaatı süresince sahada kullanılacak geçici elektrik tesisatının hesaplanması, çizilmesi ve dağıtım şirketine sunulacak hâle getirilmesidir. Kule vinç, beton pompası, kaynak makinesi, kompresör, kesme ve delme aletleri ile saha aydınlatması gibi yükler bu tesisattan beslenir; şantiye ofisi, yemekhane ve yatakhane gibi konteyner yapılar da aynı sistemden enerji alır. Tesisat geçicidir: inşaat başlarken kurulur, iş programı ilerledikçe sahadaki çalışma bölgelerine göre yeniden düzenlenir ve yapı tamamlanıp kalıcı abonelik açıldığında sökülür. Bu nedenle tasarım, sahanın değişen düzenine uyum sağlayabilecek esneklikte kurgulanır.

Şantiye ortamı toz, nem, yağmur, mekanik darbe ve sürekli yer değiştiren ekipman nedeniyle bina içi tesisata göre çok daha ağır koşullar taşır. Kablolar ezilebilir, panolar araç trafiğine maruz kalabilir ve el aletleri ıslak zeminde kullanılabilir. Bu nedenle proje yalnızca yük ve kesit hesabından ibaret değildir; panoların koruma derecesi, kabloların cinsi ve güzergâhı, kaçak akım koruması ve topraklama, iş güvenliği mevzuatıyla birlikte ele alınır. Proje, geçici tesisatın kurulması, denetlenmesi ve periyodik olarak kontrol edilmesi için ortak bir başvuru belgesi işlevi de görür.

Şantiye Projesinin Tanımı ve Kapsamı

Şantiye projesi, inşaat alanına enerjinin nereden ve hangi güçte alınacağını, sayaç panosunun yerini, ana dağıtım panosundan tali panolara uzanan hatları ve her panodaki koruma elemanlarını gösteren proje dosyasıdır. Geçici tesisat dağıtım şebekesindeki bağlantı noktasından başlar; enerji, havai hat veya yer altı kablosuyla oluşturulan geçici enerji hattı üzerinden sayaç panosuna, oradan ana şantiye dağıtım panosuna ulaşır. Ana pano, sahaya yayılmış tali panoları ve kule vinç, beton santrali ya da şantiye binası gibi büyük tüketicileri ayrı çıkışlarla besler. Konteyner ofis ve yatakhaneler ise kendi küçük tablolarından beslenir.

Tali panolarda priz grupları, aydınlatma çıkışları ve sabit makineler için bağlantı noktaları bulunur. Dosyada yük hesabı, tek hat ve pano şemaları, topraklama ayrıntıları ve saha planı yer alır; saha planında panoların konumu, kablo güzergâhları ve geçici enerji hattının izlediği yol gösterilir. Projenin kapsamı inşaatın büyüklüğüne göre değişir: müstakil bir ev inşaatında birkaç prizli şantiye panosu yeterli olabilirken çok bloklu konut sitelerinde, sanayi yapılarında veya altyapı işlerinde birden fazla tali pano ve uzun besleme hatları planlanır. Yüksek güç gerektiren büyük sahalarda geçici bir dağıtım transformatörü de gündeme gelebilir.

Şantiye Aboneliğinin Gerekçesi ve Mevzuat

Şantiye aboneliği, yapı ruhsatı alınmış bir inşaata yapı kullanma izni alınana kadar enerji verilmesini sağlayan geçici aboneliktir. İmar mevzuatı gereği kalıcı abonelik yapı kullanma izin belgesine bağlı olduğundan inşaat dönemindeki tüketim bu abonelik üzerinden karşılanır. Dağıtım şirketi geçici aboneliği onaylı projeye dayanarak açar; proje, talep edilen gücün gerekçesini ve tesisatın güvenlik düzenini gösterir. Gelişigüzel kurulan geçici tesisat elektrik çarpması, yangın ve ekipman arızası riskini artırdığından, projenin bir diğer amacı sahadaki iş güvenliği önlemlerinin elektrik tarafını baştan tanımlamaktır. Abonelik inşaat boyunca sürer ve yapı tamamlanıp kalıcı aboneliklere geçildiğinde kapatılır.

Tesisat tasarımı Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve şantiye tesislerine özgü kuralları içeren TS HD 60364-7-704 standardına dayanır; dosya Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğine göre düzenlenir. Şantiye panolarının yapım kuralları TS EN 61439 serisinin ilgili bölümünde yer alır. İş güvenliği yönünden Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği şantiyedeki elektrik tesisatının tehlike oluşturmayacak biçimde kurulmasını ister; İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ise elektrik tesisatı ve topraklamanın periyodik kontrollerini düzenler. Şebeke bağlantısı Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği çerçevesinde yürür.

Şantiye Tesisatının Tasarımı: Yük, Pano, Kablo ve Koruma

Yük hesabında sahada kullanılacak makinelerin etiket güçleri tek tek listelenir. Kule vinç, beton pompası ve kompresör gibi motorlu yüklerde yol alma akımı anma akımının birkaç katına çıkabildiği için ana koruma elemanları ve kesitler bu ani akımlar dikkate alınarak seçilir. Kaynak makineleri kesintili ve dengesiz yük oluşturduğundan fazlara dağıtımları ayrıca planlanır. Tüm makineler aynı anda çalışmadığı için hesap, iş programındaki en yüklü dönem esas alınarak eş zamanlılık katsayılarıyla yapılır; bulunan güç, talep edilecek bağlantı gücünü ve geçici enerji hattının kesitini belirler.

Şantiye panoları açık havada, toz ve nem altında çalıştığından gövde yapısı ve koruma derecesi bina içi panolardan farklıdır. IP kodundaki ilk rakam katı cisimlere ve toza, ikinci rakam suya karşı korumayı gösterir; şantiye panolarında yağmur ve su sıçramasına dayanıklı bir koruma derecesi, darbeye dayanıklı gövde, kilitlenebilir kapak ve tüm çıkışları kesen bir ana şalter aranır. Seyyar ekipmanı besleyen kablolarda H07RN-F gibi kauçuk yalıtımlı esnek kablolar tercih edilir. Güzergâhlar araç yollarından uzak tutulur; geçiş zorunluysa kablo koruma borusu içinde gömülür veya yeterli yükseklikte askıya alınır.

Islak zemin ve hasar görmeye açık kablolar elektrik çarpması riskini artırdığından priz çıkışları 30 mA eşikli kaçak akım koruma cihazlarıyla korunur ve el aletleri bu prizlerden beslenir. Ana panoda daha yüksek eşikli ve gecikmeli tipte bir röle kullanılarak tali panolarla seçicilik sağlanır; böylece bir arızada yalnızca ilgili bölümün enerjisi kesilir. Sayaç panosu ve ana dağıtım panosu topraklama elektrotlarıyla topraklanır, tali panolar koruma iletkeniyle bu sisteme bağlanır. Kurulumdan sonra topraklama direnci ve rölelerin açma süreleri ölçülerek raporlanır; pano yerleri değiştiğinde ölçümler yenilenir.

Şantiye Projesinde ADM EDAŞ Süreci, Belgeler ve Maliyet

Denizli’de hazırlanan bir şantiye elektrik projesi, ADM Elektrik Dağıtım A.Ş. (ADM EDAŞ) ile yürütülen bağlantı başvurusunun temel belgesidir. Başvurunun ardından dağıtım şirketi bağlantı noktasını, talep edilen gücün mevcut şebekeden karşılanıp karşılanamayacağını ve gerekiyorsa yapılacak şebeke düzenlemelerini bağlantı görüşünde bildirir. Proje bu görüşe uygun olarak tamamlanır ve onaya sunulur; enerji verilmeden önce tesisatın projeye uygunluğu sahada kontrol edilebilir. Onayın ardından sayaç panosu ve geçici enerji hattı projeye uygun olarak tesis edilir; bağlantı anlaşması ve görevli tedarik şirketiyle yapılan perakende satış sözleşmesi tamamlandığında sayaç takılır ve enerji verilir.

Başvuruda genellikle yapı ruhsatı, mülkiyet veya kullanım hakkını gösteren belge, başvuru sahibinin kimlik ya da şirket belgeleri ve onaylı proje istenir. Bağlantı noktası ile sayaç yerini gösteren vaziyet planı ve yük hesabı proje dosyasının içinde yer alır; proje müellifinin yetki belgeleri ve gerektiğinde Elektrik Mühendisleri Odası mesleki denetim belgesi de eklenir. Topraklama ve kaçak akım ölçüm raporları iş güvenliği denetimlerinde istenebileceğinden şantiyede bulundurulur. İnşaat ilerledikçe güç ihtiyacı artarsa, örneğin sahaya ikinci bir kule vinç gelirse, proje güncellenerek güç artışı başvurusu yapılır.

Maliyeti belirleyen başlıca unsurlar talep edilen bağlantı gücü, sahanın büyüklüğü, tali pano sayısı ve geçici enerji hattının uzunluğudur. Kule vinç, beton santrali veya kırma eleme tesisi gibi büyük tüketicilerin bulunduğu sahalarda yük hesabı ve koruma koordinasyonu ayrıntılandığı için çalışma kapsamı genişler; transformatör gerektiren bağlantılarda orta gerilim tarafı da projeye eklenir. Sayaç panosu, kablo ve pano malzemesi, dağıtım şirketine ödenen bağlantı ve güvence bedelleri ile periyodik ölçümler proje hizmetinden ayrı kalemlerdir. İnşaat süresindeki revizyonlar ve güç artışları da ek iş kalemi oluşturur.