Mesken Elektrik Projesi

Mesken elektrik projesi, konut olarak kullanılan yapılarda elektrik tesisatının yönetmeliklere uygun biçimde hesaplanmasını, mimari planlar üzerine çizilmesini ve ilgili kurumların onayına sunulacak bir dosya hâline getirilmesini kapsayan mühendislik çalışmasıdır. Müstakil evler, villalar, apartman daireleri ve site içindeki bloklar bu kapsamda değerlendirilir. Proje, yapının şebekeye bağlandığı noktadan son kullanıcı prizine kadar uzanan bütün tesisatı tek bir teknik çerçevede tanımlar; sayaç panosu, kolon hatları ve ortak alan tesisatı da bu kapsamdadır. Dağıtım şirketinin abone grupları arasında konut kullanımı mesken grubuna karşılık geldiğinden, bu yapılar için hazırlanan iç tesisat projesi de aynı adla anılır.

Proje; aydınlatma ve priz devrelerinin düzenini, yük hesabını, kablo kesitlerini, gerilim düşümünü, koruma elemanlarını, topraklamayı ve zayıf akım tesisatını tek bir dosyada toplar. Bu dosya yapı ruhsatı, şebeke bağlantısı, abonelik ve yapı kullanma izni gibi aşamalarda temel teknik belge olarak kullanılır. Uygulama sırasında hangi hattın hangi güzergâhtan geçeceğini, hangi tabloya bağlanacağını ve hangi koruma elemanıyla korunacağını gösterir; yapı tamamlandıktan sonra da bakım, arıza arama ve ileride yapılacak değişiklikler için temel kayıt olarak saklanır. Proje ile uygulama arasındaki farklar, yapı kullanma izni aşamasındaki kontrollerde ortaya çıkabilir.

Mesken Projesinin Tanımı ve Kapsamı

Mesken projesi, binanın şebekeden aldığı enerjinin sayaçtan başlayarak daire tablolarına, oradan da her odadaki lamba, priz ve sabit cihazlara nasıl dağıtılacağını gösteren iç tesisat projesidir. Dosya genellikle kapak ve antet bilgileri, hesap raporu, vaziyet planı, kat planları, kolon şeması, tablo şemaları, topraklama ayrıntıları ve sembol listesinden oluşur. Hesap raporu, çizimlerdeki her kesit ve sigorta değerinin hangi hesaba dayandığını açıklar. Kat planlarında her armatür, priz, anahtar ve tablo, sembol listesindeki işaretlerle gösterilir ve bağlı olduğu linye numarayla belirtilir. Projeyi, Elektrik Mühendisleri Odasına kayıtlı ve proje yetkisi bulunan elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri hazırlar ve imzalar.

Kuvvetli akım bölümü aydınlatma, priz, ısıtma, soğutma ve ortak alan yüklerini kapsar; apartmanlarda merdiven aydınlatması, asansör, hidrofor ve otopark havalandırması ayrı bir ortak alan tablosundan beslenir. Zayıf akım bölümünde diafon veya görüntülü diafon, televizyon ve uydu dağıtımı, telefon ve veri altyapısı yer alır; yapının yüksekliği ve kullanım özelliği gerektirdiğinde yangın algılama ve acil aydınlatma da eklenir. Kat planlarında bu iki bölüm karışıklık yaratmaması için çoğunlukla ayrı paftalarda gösterilir. Tek katlı bir müstakil evin dosyası birkaç paftadan oluşurken çok bloklu bir sitede her blok ayrıca çizilir.

Meskenlerde Projenin Gerektiği Durumlar ve Mevzuat

Proje en sık yeni yapı ruhsatı başvurusunda gerekir; elektrik projesi, mimari ve statik projelerle birlikte belediyeye sunulan uygulama projeleri arasındadır. Yapı tamamlandığında yapı kullanma izin belgesi (iskân) aşamasında tesisatın onaylı projeye uygun yapıldığı aranır ve imar mevzuatı gereği kalıcı elektrik aboneliği bu belgeye bağlıdır. Mevcut binalarda daire birleştirme veya bölme, kat ilavesi, kapsamlı tadilat, mahal kullanımının değişmesi ve güç artışı gibi durumlarda projenin güncellenmesi, projesi olmayan yapılarda ise rölöveye dayalı yeni bir proje hazırlanması gerekir. Güç artışı başvurularında dağıtım şirketi, yeni bağlantı gücüne uygun kesit ve koruma elemanlarını gösteren bir proje ya da hesap isteyebilir.

Konut tesisatının temel kuralları Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile belirlenir; linyelerin düzeni, en küçük iletken kesitleri, gerilim düşümü sınırları, tablo ve priz yerleşimi bu yönetmelikte düzenlenir. Projenin hangi paftalardan oluşacağı, nasıl imzalanacağı ve hangi kurumca onaylanacağı Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliğine tabidir. Topraklama tasarımı Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliğine, tesisat ayrıntıları TS HD 60364 serisi standartlara dayanır; banyolar için bu serinin 7-701 bölümü uygulanır. Yapının yüksekliği ve kullanım özelliğine göre Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ek gereklilikler getirebilir; şebeke bağlantısında ise Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği esas alınır.

Mesken Tesisatının Tasarımı ve Hesapları

Konut içindeki son devreler linye olarak adlandırılır ve daire tablosundan başlayarak armatürlere ya da prizlere ulaşır. Uygulamada aydınlatma linyelerinde 1,5 mm², priz linyelerinde 2,5 mm² bakır iletken kullanılır. Bir arızada konutun tamamının enerjisiz kalmaması için aydınlatma ve priz devreleri birbirinden ayrılır ve odalar arasında dengeli dağıtılır. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın, ankastre ocak, klima ve elektrikli su ısıtıcısı gibi yüksek güçlü cihazlar için ayrı linye öngörülür; banyo ve balkon gibi nemli alanlardaki prizler mahal koşullarına göre konumlandırılır. Priz yerleri mobilya yerleşimi dikkate alınarak seçildiğinde uzatma kablosu kullanımı azalır.

Yük hesabında her bağımsız bölümdeki lamba, priz ve cihazların güçleri toplanarak kurulu güç bulunur. Tüm cihazlar aynı anda çalışmadığı için yönetmelikte konutlar için verilen eş zamanlılık katsayıları uygulanır ve gerçekte çekilmesi beklenen güç hesaplanır. Kolon şeması, sayaç panosundan her daire tablosuna giden hatları binanın kat düzenine göre düşey olarak gösterir; her kolonun kesiti, uzunluğu, koruma elemanı ve beslediği tablonun gücü bu şemada yer alır. Çok katlı yapılarda yüklerin üç faza dengeli dağıtılması da bu şema üzerinden planlanır; dengesiz dağılım nötr iletkeninin aşırı yüklenmesine ve fazlar arasında gerilim farklarına yol açabilir.

Kablo kesiti, iletkenin sürekli taşıyabileceği akıma ve hat boyunca oluşan gerilim düşümüne göre kontrol edilir; gerilim düşümü sayaçtan en uzak tüketim noktasına kadar hesaplanır ve yönetmelikteki sınırları aşmamalıdır. Kesit, koruma elemanının anma akımıyla uyumlu seçilir. Hayat koruması için priz devrelerinde ve ıslak mahallerde 30 mA eşikli kaçak akım rölesi kullanılır; bina girişinde yangına karşı koruma amacıyla daha yüksek eşikli ve seçici çalışan bir röle de öngörülebilir. Yeni yapılarda topraklama genellikle temel topraklayıcısı ile sağlanır; su ve doğalgaz boruları, metal yapı elemanları ve koruma iletkenleri ana potansiyel dengeleme barasında birleştirilir, banyolarda ek potansiyel dengelemesi yapılır.

Mesken Projesinde Onay Süreci, Belgeler ve Maliyet Unsurları

Denizli’de hazırlanan bir mesken elektrik projesi, yapı ruhsatı sürecinde yapının bulunduğu ilçenin belediyesine diğer uygulama projeleriyle birlikte sunulur. Uygulamada belediyeler projenin Elektrik Mühendisleri Odasının mesleki denetiminden geçmiş olmasını isteyebilir. Projenin hangi kurumca onaylanacağı, yapının türüne ve kurulu gücüne bağlı olarak Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği hükümleriyle belirlenir. İnceleme sırasında mimari projeyle uyumsuzluk veya hesap eksikliği görülürse dosya revizyon için geri gönderilir; ruhsattan sonra yapılan mimari değişiklikler de elektrik projesine tadilat olarak işlenir. Yapı denetimine tabi yapılarda tesisatın onaylı projeye uygun kurulup kurulmadığı inşaat süresince yapı denetim kuruluşunca da izlenir.

Şebeke tarafındaki işlemler ADM Elektrik Dağıtım A.Ş. (ADM EDAŞ) ile yürütülür. Bağlantı başvurusunun ardından dağıtım şirketi bağlantı noktasını ve koşullarını içeren bağlantı görüşünü bildirir; sayaç panosu bu görüşe uygun yerde tesis edilir. İnşaat süresince şantiye aboneliğiyle beslenen yapı, yapı kullanma izin belgesi alındıktan sonra her bağımsız bölüm için ayrı sayaçla kalıcı mesken aboneliğine geçer. Bu aşamada genellikle onaylı proje, topraklama ölçüm raporu, yapı kullanma izin belgesi, tapu veya kira sözleşmesi ve abone olacak kişinin kimlik bilgileri istenir. Perakende satış sözleşmesi ise görevli tedarik şirketiyle yapılır.

Maliyeti belirleyen başlıca unsurlar bağımsız bölüm sayısı, toplam inşaat alanı, kat adedi ve projenin kapsamıdır. Asansör, hidrofor ve otopark havalandırması gibi ortak yükler, yangın algılama ve kapsamlı zayıf akım tesisatı paftaların ve hesapların sayısını artırır. Mevcut binalarda rölöve çalışması, eski projenin bulunup bulunmaması ve revizyon sayısı da iş miktarını etkiler. Mesleki denetim bedeli ile belediye ve dağıtım şirketi işlemlerine ait harç ve ücretler mühendislik hizmetinden ayrı kalemler olarak değerlendirilir. Topraklama ve yalıtım direnci ölçümleri gibi uygulama sonrası kontroller de ayrı iş kalemleri olarak ele alınır.