Güç Artışı Elektrik Projesi

Bir binanın ya da işletmenin dağıtım şebekesinden çekebileceği en yüksek güç, abonelik sırasında belirlenen bağlantı gücü ve sözleşme gücüyle sınırlıdır. Yeni makineler, elektrikli ısıtma ve soğutma cihazları, ısı pompaları veya elektrikli araç şarj üniteleri eklendiğinde bu sınır yetersiz kalabilir; ana şalter yük altında açmaya başlar ya da sayaçta ölçülen talep sözleşme gücünü aşar. Bu durumda güç değerinin yükseltilmesi için bölgedeki dağıtım şirketine başvurulur. Başvurunun teknik dayanağı, mevcut tesisatın yeni yükü taşıyıp taşıyamayacağını gösteren ve elektrik mühendisi tarafından hazırlanan proje dosyasıdır.

Güç artış projesi, artan yük için yük ve talep gücü hesabını, kablo kesiti ve gerilim düşümü kontrolünü, kısa devre hesabını ve koruma elemanlarının yeniden seçimini kapsayan mühendislik çalışmasıdır. Hesap sonuçlarına göre pano, kablo, sayaç düzeni veya trafo gibi değiştirilmesi gereken bölümler tanımlanır ve tek hat şeması, yük tablosu ve pano çizimleri üzerinde gösterilir. Denizli’de bu dosya, ilin dağıtım şebekesini işleten ADM Elektrik Dağıtım A.Ş. (ADM EDAŞ) tarafından incelenir; onaylanan projeye göre yapılan uygulamanın kontrolünden sonra tesise yeni güçle enerji verilir.

Güç Artışı Nedir ve Neleri Kapsar?

Güç artışı, mevcut bir abonelikte dağıtım şebekesinden çekilmesine izin verilen gücün yükseltilmesidir. Bu işlemde iki değer öne çıkar: bağlantı anlaşmasında tanımlanan bağlantı gücü ve sistem kullanımı ile faturalamada esas alınan sözleşme gücü. Konutlarda güç artışı sıklıkla tek fazlı bağlantıdan üç fazlı bağlantıya geçişi de içerir. İşyerleri ve sanayi tesislerinde iki değer birlikte güncellenir; ölçü düzeni değişebilir ve büyük güçlerde doğrudan ölçüm yerine akım trafolu ölçüme geçilir. Bazı tarife yapılarında sözleşme gücünün aşılması ek bedel doğurduğundan doğru güç değerinin belirlenmesi işletme maliyetini de etkiler.

Proje kapsamı, tesisin mevcut durumuna göre belirlenir. Önce mevcut onaylı proje, ana dağıtım panosu, besleme kablosu, kolon hatları, sayaç yeri ve topraklama sistemi yerinde incelenir. Ardından mevcut ve eklenecek tüm yükler listelenir, hesaplar yeni talebe göre yeniden yapılır ve sonuçlar tek hat şeması, yük tablosu, pano görünüşleri ve kat ya da vaziyet planları üzerinde gösterilir. Talep edilen gücün alçak gerilim şebekesinden karşılanamadığı durumlarda kapsam, orta gerilim bağlantısını ve trafo merkezini de içerecek şekilde genişler; trafo merkezi, hücre ve topraklama projeleri dosyaya eklenir.

Güç Artışı Ne Zaman Gerekir ve Hangi Mevzuata Dayanır?

Güç artışını gerektiren tipik durumlar arasında yeni üretim hattı veya makine yatırımı, elektrikli fırın, kazan, soğutma grubu ya da kompresör eklenmesi, vardiya düzeninin genişlemesi ve konutlarda ısı pompası, elektrikli ocak veya şarj ünitesi kullanımına geçilmesi sayılabilir. Ana şalterin yük altında sık açması, sayaçta kaydedilen talebin sözleşme gücünü düzenli olarak aşması ve kabloların ya da pano baralarının aşırı ısınması da mevcut gücün yetersiz kaldığını gösterir. Bu belirtiler, başvuru öncesinde ölçüm kayıtları ve gerektiğinde termal kamera incelemesiyle birlikte değerlendirilir; böylece talep edilecek güç gerçek kullanıma göre belirlenir.

Güç artışı projeleri, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği’nde tanımlanan proje kapsamına ve çizim esaslarına göre hazırlanır. Alçak gerilim tesisatına ilişkin hesap ve uygulama kuralları Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile TS HD 60364 serisi standartlarda, topraklama koşulları ise Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’nde yer alır. Orta gerilim bağlantısı ve trafo gerektiren durumlarda Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği de uygulanır. Bağlantı ve abonelik tarafında ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) düzenlemeleri ile dağıtım şirketinin bağlantı esasları belirleyicidir; dağıtım şirketi dosyayı bu yönetmelik ve standartlara göre inceler.

Güç Artışı Hesapları Nasıl Yapılır?

Hesapların başlangıç noktası kurulu güçtür. Mevcut ve eklenecek tüm cihazların etiket güçleri listelenir; aydınlatma, priz, motor ve ısıtma yükleri gruplara ayrılır. Tüm cihazlar aynı anda tam yükte çalışmadığından gruplara eş zamanlılık katsayıları uygulanır ve tesisin gerçekte çekeceği en yüksek güç olan talep gücü bulunur. Talep gücünden işletme akımına geçilir: üç fazlı sistemde akım, gücün √3, faz arası gerilim ve güç katsayısının çarpımına bölünmesiyle hesaplanır. Motor yüklerinde nominal akımın birkaç katına çıkabilen kalkış akımları ayrıca dikkate alınır; ölçüm kayıtları varsa sonuçlar gerçek tüketim profiliyle karşılaştırılır.

Kablo kesiti, işletme akımı kablonun akım taşıma kapasitesiyle karşılaştırılarak seçilir. Bu kapasite; iletken malzemesine, yalıtım tipine, döşeme şekline, ortam sıcaklığına ve aynı güzergâhtaki kablo sayısına göre düzeltme katsayılarıyla azaltılır. Ardından gerilim düşümü hat uzunluğu, kesit, akım ve güç katsayısı kullanılarak hesaplanır ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin yük türüne göre belirlediği sınırlarla karşılaştırılır. Uzun hatlarda akım taşıma kapasitesi yeterli olsa bile kesit bu sınırı sağlamak için büyütülebilir; aksi hâlde motorlarda moment kaybı, aşırı ısınma ve aydınlatmada titreme görülür ve ekipman ömrü kısalır.

Kısa devre hesabı, besleyen trafonun gücü ve kısa devre gerilimi ile hat empedanslarından yararlanır. Ana panodaki beklenen en yüksek kısa devre akımı şalterlerin kesme kapasitesinin ve baraların dayanımının, hat sonundaki en düşük kısa devre akımı ise arızada beslemenin yeterli hızda kesilip kesilmediğinin kontrolünde kullanılır. Koruma elemanının anma akımı, işletme akımı ile kablonun taşıma kapasitesi arasında seçilir ve alt şalterlerle seçicilik sağlanır. Son devrelerde hayat koruması için 30 mA kaçak akım rölesi kullanılır; endüktif yükü artan tesislerde kompanzasyon panosunun kapasitesi yeniden hesaplanır.

Güç Artışı Başvurusu, Belgeler ve Maliyet Unsurları

Başvuru, abonelik sahibinin ya da yetkilendirdiği kişinin ADM EDAŞ’a güç artışı talebini iletmesiyle başlar. Dosyada genellikle başvuru formu, kimlik veya vergi bilgileri, tesisat numarası, mülkiyet ya da kullanım hakkını gösteren belge ve varsa mevcut onaylı proje bulunur. Dağıtım şirketi önce talep edilen gücün mevcut şebeke ve dağıtım trafosu tarafından karşılanıp karşılanamayacağını değerlendirir. Kapasite yetersizse şebekede güçlendirme yapılması ya da tesisin orta gerilimden beslenerek kendi trafosunu kurması istenebilir. İstenen belgeler abone grubuna ve tesisin durumuna göre değişebildiğinden güncel liste başvuru öncesinde kontrol edilir.

Olumlu görüşün ardından güç artış projesi onaya sunulur; dosyada yük tablosu, tek hat şeması, kablo, kısa devre ve koruma hesapları, pano yerleşimi ve gerekli planlar yer alır. İnceleme sonunda istenen düzeltmeler yapıldıktan sonra proje onaylanır ve tesisattaki değişiklikler yetkili bir elektrik tesisatçısı tarafından uygulanır. Uygulama tamamlandığında dağıtım şirketi tesisatı yerinde kontrol eder, sayaç ve ölçü düzeni yeni güce göre değiştirilir. Son aşamada bağlantı ve abonelik kayıtlarındaki güç değeri güncellenir ve tesise yeni güçle enerji verilir. Onaydan sonra ortaya çıkan ek değişiklikler için proje revize edilerek yeniden onaya sunulur.

Maliyeti etkileyen başlıca unsurlar talep edilen güç, tesisin türü ve mevcut tesisatın durumudur. Bir konutta tek fazdan üç faza geçiş ile çok sayıda motor yükü bulunan bir fabrikanın hesap ve çizim kapsamı aynı değildir. Onaylı eski projenin bulunup bulunmaması, saha keşfi ve ölçüm ihtiyacı, çizilecek pano ve plan sayısı ile trafo gerekip gerekmediği proje iş yükünü belirler. Proje bedelinden ayrı olarak kablo, pano ve şalter değişimi gibi uygulama giderleri ile dağıtım ve tedarik şirketlerince tahsil edilen bağlantı bedeli ya da güvence bedeli farkı gibi kalemler de toplam maliyete eklenir.