Elektrik İç Tesisatı Kontrolü ve Uygunluk Raporu

Elektrik iç tesisatı, sayaç çıkışından başlayarak ana dağıtım panosu, tali panolar, kablo hatları, sigorta ve kaçak akım rölesi gibi koruma elemanları, priz ve aydınlatma devreleri ile topraklama ve eş potansiyel bağlantılarını kapsayan alçak gerilim dağıtım sistemidir. Bu sistemdeki kusurlar çoğu zaman gözle fark edilmez; gevşek bir bağlantı, yıpranmış bir kablo yalıtımı ya da çalışmayan bir koruma elemanı uzun süre belirti vermeden kalabilir. Tesisatın projeye, yönetmeliklere ve standartlara uygun kurulup kurulmadığı ve zaman içinde güvenli durumunu koruyup korumadığı, gözle muayene ile ölçümlerden oluşan bir kontrol süreciyle belirlenir.

Kontrol sonunda düzenlenen iç tesisat uygunluk raporu, tesisatın incelendiği tarihteki durumunu, yapılan ölçümlerin sonuçlarını ve tespit edilen eksiklikleri kayıt altına alan teknik bir belgedir. Rapor; işyerlerindeki periyodik kontrollerde, yeni tesisatların kullanıma alınmasından önce, tadilat ve güç artırımı sonrasında ya da sigorta ve kiralama gibi süreçlerde tesisatın güvenlik durumunu göstermek amacıyla kullanılır. İçerdiği ölçüm değerleri, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılmasına ve tesisattaki bozulmaların zamanında fark edilmesine de olanak tanır. Raporda yer alan sonuçlar kontrolün yapıldığı tarihteki tesisatı yansıtır; sonradan yapılan değişiklikler yeni bir değerlendirme gerektirir.

Elektrik İç Tesisat Kontrolü Nedir ve Neleri Kapsar?

İç tesisat kontrolü, alçak gerilim elektrik tesisatının insanları elektrik çarpmasına, yapıyı ise aşırı ısınma ve yangına karşı koruyacak biçimde kurulduğunu ve çalıştığını doğrulamaya yönelik sistematik bir incelemedir. Kapsam; ana ve tali dağıtım panoları, panolar arasındaki besleme hatları, son devreler, prizler, aydınlatma ve sabit bağlı cihaz beslemeleri, koruma iletkenleri, eş potansiyel bağlantıları ve tesisatın bağlı olduğu topraklama düzenidir. Kontrol, her bileşenin tek tek uygunluğunun yanında bu bileşenlerin birlikte kesintisiz bir koruma zinciri oluşturup oluşturmadığını da değerlendirir. Bu yaklaşım, tek bir koruma elemanındaki eksikliğin bütün devrenin güvenliğini etkileyebilmesine dayanır.

Uygulamada TS HD 60364 standart serisi esas alınır; serinin doğrulamaya ayrılmış 6. bölümü, gözle muayene ve deneylerin hangi sırayla ve hangi yöntemle yapılacağını tanımlar. Kontrol iki biçimde uygulanır. İlk doğrulama, yeni kurulan ya da kapsamlı biçimde yenilenen bir tesisatın kullanıma alınmadan önce projeye uygunluğunun incelenmesidir. Periyodik doğrulama ise işletmedeki tesisatın kullanım, yaşlanma, nem, toz ve mekanik etkiler sonucunda bozulup bozulmadığını belirlemek amacıyla belirli aralıklarla tekrarlanır; bu kontrollerde önceki ölçümlerle karşılaştırma yapılarak zaman içindeki değişim izlenir. İki kontrol türünde de aynı ölçüm yöntemleri kullanılır; aralarındaki fark, sonuçların karşılaştırıldığı referanstan kaynaklanır.

İç Tesisat Kontrolü Hangi Durumlarda Gereklidir?

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği binalardaki alçak gerilim tesisatının tasarım ve uygulama esaslarını, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ise koruma ve işletme topraklamalarına ilişkin kuralları belirler. İşyerleri açısından belirleyici düzenleme, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir; bu yönetmelik elektrik tesisatının periyodik kontrolünü işverenin yükümlülükleri arasında sayar ve kontrollerin yönetmelikte tanımlanan yetkili kişilerce yapılmasını öngörür. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik de elektrik tesisatının yangına yol açmayacak şekilde kurulmasını ve bakımının yapılmasını ister. Bu düzenlemeler birlikte ele alındığında, kontrolün hangi teknik kurallara göre yapılacağı ve sonuçlarından kimin sorumlu olduğu ortaya çıkar.

İşyerlerinde kontrol aralığı ilgili yönetmeliğin ekinde belirtilir ve elektrik iç tesisatı için uygulamada yılda bir kontrol esas alınır; tozlu, nemli, korozif ya da patlayıcı ortam bulunan alanlarda risk değerlendirmesi doğrultusunda daha kısa aralıklar planlanabilir. Bunun yanında yeni tesisatın devreye alınması, pano ekleme, devre yenileme veya güç artırımı gibi değişiklikler, işyeri açma ve çalışma ruhsatı süreçleri, sigorta poliçesi işlemleri ve kiralama ya da devir öncesi teknik inceleme de raporun talep edilebildiği başlıca durumlardır. Ruhsat ve sigorta işlemlerinde raporun istenip istenmediği ve hangi kapsamda istendiği, ilgili kurumun uygulamasına göre değişir.

Yangın, su baskını, yıldırım düşmesi ya da sık tekrarlayan sigorta atması ve kaçak akım rölesi açması gibi olaylar da tesisatın güvenlik düzeyinin değiştiğine işaret ettiğinden yeni bir kontrolü gerektirir. Konutların bağımsız bölümleri için işyerlerindeki gibi genel bir periyodik kontrol zorunluluğu bulunmasa da kaçak akım rölesi olmayan, koruma iletkeni çekilmemiş ya da alüminyum iletkenli eski tesisatlarda kontrol önem taşır. Apartman ve sitelerin ortak alanlarını besleyen panolarda topraklama ve kaçak akım korumasının durumu ise bütün kullanıcıları ilgilendirir. Ortak alan panoları çoğu zaman uzun yıllar değişmeden kullanıldığından, yaşlanmaya bağlı bozulmalar bu panolarda daha belirgin olabilir.

İç Tesisat Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kontrol, mevcut elektrik projesi, tek hat şeması ve bir önceki raporun incelenmesiyle başlar; ardından tesisatın beslenme biçimi (TN, TT veya IT sistemi), panoların yerleri ve beslediği yükler belirlenir. Gözle muayenede panoların mekanik durumu, kapak ve ön koruma levhaları, devre etiketleri, iletken renkleri ve kesitleri, koruma elemanlarının anma değerleri, bağlantı noktalarındaki ısınma izleri, kablo kanalları ile ıslak hacimlerdeki ve dış ortamdaki ekipmanın koruma sınıfları incelenir. Sahadaki durumun proje ve tek hat şemasıyla örtüşüp örtüşmediği de bu aşamada karşılaştırılır. Gözle muayene ölçümlerden önce yapılır ve pek çok kusur bu aşamada belirlenebilir.

Ölçümlerin ilki koruma iletkenlerinin ve eş potansiyel bağlantılarının sürekliliğidir; her prizin ve metal gövdenin topraklama barasına kesintisiz bağlı olduğu düşük dirençli bir ölçümle doğrulanır. İzolasyon direnci ölçümünde gerilimsiz devrelerde faz, nötr ve koruma iletkenleri arasına doğru gerilim uygulanır; 230/400 V devrelerde genellikle 500 V test gerilimi kullanılır. Otomatik kesme ile korumanın doğrulanması için hata çevrim empedansı ölçülerek olası kısa devre akımı belirlenir ve sigortanın standartta öngörülen sürede açıp açamayacağı değerlendirilir. Kaçak akım rölelerinde açma akımı ve açma süresi ölçülür; hayat koruması amaçlı rölelerde anma kaçak akımı 30 mA’dır.

Bunlara ek olarak topraklama direnci, faz sırası, polarite, gerilim düşümü ve fazlar arası yük dengesi kontrol edilir. Gerektiğinde termal kamera ile pano ve bağlantı noktalarındaki ısınmalar görüntülenir, enerji analizörüyle harmonik ve güç faktörü ölçülür. Ölçümler çok fonksiyonlu tesisat test cihazları, izolasyon ölçerler ve topraklama ölçü aletleriyle yapılır; bu cihazların kalibrasyon belgelerinin geçerli olması sonuçların izlenebilirliği açısından gereklidir. Hassas elektronik cihazlar ve aşırı gerilim koruyucuları, hasar görmemeleri ve ölçümü yanıltmamaları için izolasyon deneyinden önce devreden ayrılır. Tüm sonuçlar pano ve devre bazında kaydedilir; böylece her değerin hangi noktaya ait olduğu raporda izlenebilir.

İç Tesisat Kontrol Süreci ve Raporun İçeriği

Süreç, tesisin kullanım amacı, kurulu gücü, pano sayısı ve mevcut belgeleri hakkında bilgi alınmasıyla başlar; bu bilgiler kontrolün kapsamını ve süresini belirler. Sahada geçen süre, tesisin büyüklüğüne ve enerji kesintisi planına bağlı olarak birkaç saatten birkaç güne kadar uzayabilir. Sahadaki gözle muayene ve ölçümlerin ardından sonuçlar değerlendirilir ve rapor hazırlanır. Tespit edilen uygunsuzluklar risk düzeyine göre sıralanır: doğrudan elektrik çarpması veya yangın tehlikesi taşıyan kusurlar beklemeden giderilir ve ilgili devre bu süre içinde kullanılmaz, daha düşük riskli eksiklikler için planlı bir iyileştirme takvimi oluşturulur. Düzeltmelerden sonra ilgili devreler yeniden ölçülür ve sonuçlar kayda geçirilir.

İç tesisat uygunluk raporu; tesisin adı ve adresi, kontrol tarihi, beslenme biçimi, incelenen panoların ve devrelerin listesi, kullanılan ölçüm cihazlarının marka, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri ile her devre için ölçüm sonuçlarını içerir. Ölçülen değerler, standart ve yönetmelikte öngörülen sınır değerlerle yan yana verilir; böylece her sonucun neden uygun ya da uygun değil sayıldığı izlenebilir. Sonuç bölümünde uygunsuzluklar risk düzeyine göre sınıflandırılır ve tesisatın kullanıma uygun olup olmadığı belirtilir. Rapor, kontrolü yapan yetkili kişinin adı, unvanı, mesleki kayıt bilgileri ve imzasıyla düzenlenir.